De Orchidee: De Koningin onder de Planten

De koningin onder de planten
De orchidee wordt de koningin onder de planten genoemd. Tegenwoordig weet iedereen over wat voor een plant ik het heb. Overal te koop, en achter vele ramen te bewonderen bij mensen thuis. Heb jij ook zo’n mooie orchidee in de vensterbank staan? Genieten van zijn schitterende bloemen krijgt nog wat meer dimensie als je beseft hoe bijzonder de orchideeën zijn die we nu voor een tientje in de bloemenwinkel kunnen kopen.

De meeste “vensterbankorchideeen” zijn van het geslacht Phalaenopsis. Ze vinden hun oorsprong in tropisch Azie. Het zijn epifyten. Dit zijn in bomen groeiende planten die geen parasieten zijn. Ze onttrekken geen voedsel uit de boom, en ze knellen hem niet af. Ze gebruiken de boom alleen om op te groeien, lekker hoog, dicht bij het licht. Hoewel ze alleen de boom als laddertje gebruiken zijn ze toch niet helemaal zelfstandig. Want niet alleen de boom is hun leefgenoot, ze kunnen zichzelf niet voeden zonder de hulp van schimmels. De schimmels leveren de plant de voedingsstoffen die een plant normaal gesproken uit de bodem haalt: de mineralen.

Verdeel en heers
Omdat de kans dat een zaadje van een orchidee precies de juiste omstandigheden treft bijzonder klein is, produceert een orchis ongelooflijk veel zaden. Vandaar de vele bloemen. Dat de bloemen lijken op een vlinder en bijzonder aantrekkelijk zijn voor insecten zoals bijen en vlinders is niet voor niets. De orchidee zit immers wel erg hoog. Vanaf het hoge podium roept ze de aandacht met de kleur en schitterend wulpse vorm van de bloemen. Zonder de insecten zouden de mannelijke geslachtcellen (pollen) niet bij de vrouwelijke zaadbeginsels terecht komen.

Kansen zien
Al met al is een orchidee in jouw vensterbank een bijzonder wonderlijk staaltje van evolutie. Deze orchideeën zijn ontstaan toen alle planten hun plekje in het tropische ecosysteem al hadden gevonden. Ze zijn evolutionair gezien dus erg jong. Orchideeën staan er om bekend dat ze zich ongelooflijk gemakkelijk genetisch aan kunnen passen, en nog steeds aan het evolueren zijn. Altijd op zoek naar het allerbeste plekje. Zo’n plekje noemen we in de ecologie “niche”. Een niche zoals de orchidee heeft uitgekozen is uniek. Hoog in een boom, zonder aarde, met behulp van schimmels. Zonder deze hulp zou ze het niet redden.

Voor het volk
De orchidee is niet gemakkelijk te kweken, en nog maar een halve eeuw geleden was het hebben van orchideeën alleen voor een paar rijke mensen weggelegd. Gelukkig niet meer. In jouw vensterbank staat een vertegenwoordiger van het plantenrijk met een enorme klasse en doorzettingsvermogen. Van flexibiliteit en van optimisme.

Haar les
Ben je ook op zoek naar jouw plekje in het ecosysteem “maatschappij”? Denk af en toe aan de orchidee:
Als nieuweling in het regenwoud had de orchidee geen kans als ze op de bodem was gebleven. Klimmen in de bomen was niet een voor de hand liggende keuze. En er waren heel wat obstakels op weg naar het licht. Maar de orchis had twee bijzondere eigenschappen. Ze was flexibel, kon zich aanpassen, zag kansen waar anderen ze niet zagen, ze was aantrekkelijk, vruchtbaar en volhardend. Ze had hoge dromen en de kracht om op de hulp van anderen te vertrouwen. Ze doet het met hulp van anderen. Ze kwam, zag en overwon. Met recht is de orchidee de koningin onder de planten te noemen. Nu jij nog! En onthou: je hebt elkaar nodig!

Geschreven door M’rieke Ninaber van Eijben. Lees meer van haar werk op de blog: Gebioblogeerd.